   |
ΑΠΟ ΤΗ ΜΕΤΑΕΜΦΥΛΙΑΚΗ ΕΛΛΑΔΑ ΩΣ ΤΗ ΧΟΥΝΤΑ Συγγραφή, έρευνα, γενική
επιμέλεια: Παναγιώτης Ξενάκης. |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
ΕΥΧΑΡΙΣΤΟΥΜΕ ΙΔΙΑΙΤΕΡΩΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΡΘΡΑ ΠΟΥ ΜΑΣ ΕΓΡΑΨΑΝ -κ. Π. Καλογεράκη Διευθυντή της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Χίου. -κα Ν. Φράγκου συνταξιούχο δασκάλα. -κ. Γ. Χειλά συνταξιούχο δάσκαλο. ***** -Βιβλιοθήκη Κοραή, τον διευθυντή της κ. Δ. Δημητρακόπουλο και τη βιβλιοθηκάριο κα Α. Κουφοπαντελή. ΓΙΑ ΤΙΣ ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ -κ. Γ. Μαρμαρινό συνταξιούχο Λυκειάρχη. -κ. Σ. Μακριά συνταξιούχο δάσκαλο. -κ. Κ. Μονιώδη συνταξιούχο δάσκαλο. ***** -Τους εκπαιδευτικούς των σχολείων που μας έδωσαν ιστορικά στοιχεία. -Ιστορικό Αρχείο Χίου. ***** -κ. Ζ. Κασμά Διευθυντή 6ου Δημοτικού. -κ. Ν. Λεοντάρα Διευθυντή 3ου Ενιαίου Λυκείου. -κ. Σ. Παραδείση Διευθυντή Γυμνασίου Βολισσού. -κ. Ν. Σιδεράτο συνταξιούχο Λυκειάρχη. -κ. Γ. Σπανό Διευθυντή 1ου Γυμνασίου και συγγραφέα. -κ. Ν. Στουπάκη Διευθυντή 2ου Ενιαίου Λυκείου. -κ. Π. Τουλαμπή Διευθυντή 3ου Δημοτικού. ***** -κ. Λ. Αμπελιώτη δάσκαλο, που μας προσέφερε φωτογραφικό υλικό από το υπό ίδρυση Μουσείο ιστορίας της εκπαίδευσης Δημοτικού σχολείου Λιβαδίων. -κ. Μ. Γιακουμή συνταξιούχο καθηγητή. -κα Ε. Γλύκα νηπιαγωγό. -κ. Ι. Μπριλή καθηγητή. -κ. Δ. Πιτσάκη καθηγητή. -κ. Π. Σαλιάρη καθηγητή. -κ. Ά. Σιδεριάδη καθηγητή. -κα Ν. Τουρνή δασκάλα μουσικής. ***** -κ. Δ. Αυγουστίδη επιπλοποιό. -κ. Γ. Ζαννή δημόσιο υπάλληλο. -κ. Γ. Μαθιούδη συνταξιούχο δημόσιο υπάλληλο και έφορο προσκόπων. -κ. Γ. Μισόβουλο δικηγόρο. -κ. Α. Ξενάκη επιχειρηματία. -κ. Κ. Ξενάκη συνταξιούχο εργολάβο. -κ. Ν. Ρωξάνα συνταξιούχος τραπεζικός διευθυντής. -κ. Ι. Σιδεριδάκη συνταξιούχο αρτοποιό. -κ. Κ. Σταμούλη φωτογράφο. -Τρεις μαθητές και έναν παιδονόμο. Σαν Παναγιώτης Ε. Ξενάκης ευχαριστώ την οικογένεια μου και ιδιαίτερα τη μητέρα μου Ιωάννα Ξενάκη. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Βιβλία πρακτικών Γυμνασίου Αρρένων 1948-1960. 2. Βιβλία πράξεων παιδαγωγικών συνεδριάσεων Γυμνασίου Αρρένων 1950-1972. 3. Βιβλία πράξεων συλλόγου Γυμνασίου Θηλέων 1953-1964. 4. Βιβλία ειδικού ελέγχου Εμπορικής Σχολής 1952-1964. 5. Λύκειο Καλαμωτής 1963-1989. 6. Γυμνασιακό Παράρτημα Καλλιμασιάς 1969-1972. 7. Γενική έκθεσις πεπραγμένων 1949-‘54 Επιθεωρητής Πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης Κ. Μπάλλας. 8. Γενική έκθεσις πεπραγμένων 1954-'60 Επιθεωρητής Πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης Σ. Χονδρογιάννης. 9. Εφημερίδα Χιακός Λαός. 10. Τα ιστορικά στοιχεία των Δημοτικών δόθηκαν από τα ίδια τα σχολεία καθώς και του Γυμνασίου Θηλέων. 11. Η πρώτη δεκαετία του Ανδρεαδείου Γυμνασίου Βροντάδου 1956-1966-Ν. Η. Γεωργούλα. 12. Η εκπαίδευσις εις την Χίον μετά το 1822-Λεωνή Μ. Καλβοκορέση. 13. Απολογισμός ενός έτους 1948-1949-Νικολάου Κ. Παπανικολάου. 14. Το χρονικό του Λιβανείου Γυμνασίου Καρδαμύλων-Γρηγόρη Δ. Σπανού. 15. Αντώνιος Π. Στεφάνου, Η ζωή και το έργο του-Γρηγόρης Δ. Σπανός. 16. Ιστορία Ναυτικού Γυμνασίου Οινουσσών-Χρίστου Σ. Σολδάτου. 17. Το Γυμνάσιον Χίου Κέντρον του Ελληνικού Διαφωτισμού-Αντώνης Π. Στεφάνου. 18. Οι 30 συνεντεύξεις που πραγματοποιήθηκαν.
ΠΡΟΛΟΓΟΣΓυρνώντας πίσω στους διαδρόμους του χρόνου βλέπουμε ανθρώπους να σπάνε τις μαρμάρινες πλάκες, να βγαίνουν από τους τάφους και να ζουν ξανά με τους άλλους ζωντανούς και όλοι μαζί να ξερυτιδιάζουν, να μαυρίζουν τα μαλλιά, να σφίγγει το κορμί, να αλλάζουν οι μόδες, τα κτίρια, οι εξουσίες, τα ήθη, οι σκέψεις, οι τεχνολογίες, οι απολαύσεις, τα προβλήματα, οι μουσικές, οι έρωτες, η Ζωή…. Πριν γίνουν μωρά και χαθούν, σταματάμε στα παιδικά τους χρόνια για να τους δούμε να παίζουν ντυμένοι με πηλίκια και ποδίτσες… Χώρια όμως, γιατί ο παιδονόμος τριγυρνάει… Οι πυροβολισμοί των βουνών και οι αδέσποτες που 'ρχονται κατά την πόλη αρχίζουν να κοπάζουν…Η Χίος όμορφη και μυρωδάτη όπως πάντα, προσπαθεί για ακόμα μια φορά να συνέλθει και να ξανασηκωθεί μαζί με την Ελλάδα που θέλει να μάθει στα παιδιά της πώς να μη την ξαναπληγώσουν. Από τους πρώτους που τρέχουν να τη βαστήξουν είναι οι δάσκαλοι και οι καθηγητές. Το νησί μας είχε ανέκαθεν μεγάλη παράδοση στην Παιδεία και υψηλή εκπαίδευση, κύρια λόγω του μεγάλου ενδιαφέροντος των γονιών που παρακολουθούν τα παιδιά τους. Η εμπορική ράτσα μας αντιλήφθηκε από τα αρχαία χρόνια πως το εμπόριο απαιτεί γνώσεις και σπιρτάδα, άρα δε θα μπορούσε να αναπτυχθεί χωρίς το πνεύμα. Ίσως είναι αλαζονεία, ίσως και αμαρτία όμως είναι η αλήθεια: Όταν οι άλλοι είχαν το Κρυφό Σχολειό, εμείς είχαμε τη Μεγάλη Σχολή. Ένα εκπαιδευτικό ίδρυμα ξακουστό ως και με ξένους μαθητές και πλούσιο εξοπλισμό, με μεγάλη βιβλιοθήκη, πλούσια εργαστήρια και ένα από τα πρώτα τυπογραφεία της Ελλάδας, αξιοζήλευτο μέχρι σήμερα και προϊόν μιας ευδαιμονίας που πληρώθηκε με αίμα… Ωστόσο, και μετά τον εμφύλιο οι επιθεωρητές εκθείαζαν τα πολύ υψηλού επιπέδου σχολεία της Χίου και τις άριστες κτιριακές τους εγκαταστάσεις, θεωρώντας τις καλύτερες από της πρωτεύουσας. Η πλειοψηφία των Χιωτών γίνονταν ναυτικοί, πολλοί μάθαιναν κάποια από τις πολλές τέχνες που υπήρχαν και μια μικρή μειοψηφία ακολουθούσε ανώτερες σπουδές. Πολλές οικογένειες ήθελαν οι γόνοι τους να τελειώσουν το δημοτικό και να πιάσουν δουλειά. Η πείνα ήταν μεγάλη, η βασική μόρφωση υπεραρκετή και όσοι την είχαν θεωρούνταν γραμματιζούμενοι. Προς τιμή μας όμως μόνο ελάχιστα παιδιά δεν τα έστελναν καθόλου σχολείο. Αργά και σταθερά τα πράγματα βελτιωνόταν, αληθινά καλύτερα όμως έγιναν μετά την πτώση της Χούντας. Στην πιο ελληνοκεντρική εκπαίδευση της πιο αυθεντικής εκείνης εποχής, που από τη μια είχε τον πόνο της λυγιάς κι από την άλλη την ομορφιά της, και παρά τις στερήσεις οι μαθητές μορφώθηκαν ουσιαστικά. Σε συνδυασμό και με τον χιώτικο εκλεπτυσμένο χαρακτήρα είναι αλήθεια ότι εξελίχθηκαν σε χρήσιμους ανθρώπους, καλούς οικογενειάρχες και καλούς φίλους ακόμη και με τους καθηγητές τους. Για τα Δημοτικά και τα Γυμνάσια του τότε που ο τόπος συνάντησης των παιδιών στις κοπάνες ήταν το Φαναράκι και το Μονοδέντρι ενώ ο Καρφάς άρχιζε σιγά-σιγά να μη μοιάζει εξωτερικό, μία περίοδο της Παιδείας του νησιού μας που μέχρι τώρα δεν εντοπίσαμε ούτε μας είπαν πως έχει καταγραφεί, φτιάξαμε μια μικρή εργασία που να μπορεί να θεωρείται στοιχειωδώς ολοκληρωμένη. Τα χρόνια περνάνε κι εκεί που πεθαίνει το μαθητικό άγχος ανοίγει το ασκί της νοσταλγίας και οι άνεμοι της πνέουν με τα χρώματα των εποχών… Ίσως να μην είναι τελικά η ιδιαίτερη χροιά των κάθε χρόνων αλλά η όψη τους από τα μαθητικά μάτια, το γνώρισμα του κόσμου μέσα από το νιώμα της παιδικής ψυχής που σιγά-σιγά αλλάζει, χάνεται… Κάτι όμως μένει για πάντα εκεί…
Παναγιώτης Ξενάκης
ΚΑΠΟΙΑ ΔΗΜΟΤΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ (Μιας που τα περισσότερα δημοτικά στη Βόρεια Χίο έχουν καταργηθεί και λόγω ελλείψεως στοιχείων, παρουσιάζουμε σχολεία τα οποία λειτουργούν έως σήμερα.) 1ο Ιδρύθηκε ως Αστική Σχολή το 1892 και μετονομάστηκε σε 1ο δημοτικό το 1930. Μαρμάρινη πλάκα στη ΝΔ πλευρά της αυλής αναφέρει: "Λείψανον τοίχου παλαιάς Μεγάλης Σχολής. 1792-1822". Το 1985 μετακόμισε από το παλιό νεοκλασικό κτίριο της οδού Ζολώτα όπου στεγάζεται σήμερα το 11ο Δημοτικό, στο σύγχρονο κτίριο της οδού Πατέρα, που οικοδομήθηκε με χρήματα του κράτους κατά 80% και δωρεά του μεγάλου εφοπλιστή. 2ο Πρωτολειτούργησε στην τουρκοκρατία ως τριθέσιο στεγαζόμενο σε διώροφο κτίριο απέναντι από τον Ναό Ευαγγελιστρίας ενώ μετά το 1912 μετατράπηκε σε εξαθέσιο. Το σημερινό διδακτήριο χτίστηκε το 1935 και η νέα του πτέρυγα το 1977. 3ο Ο Τούρκος διοικητής της Χίου απαντώντας σ’ εκείνους που ήθελαν να χτίσουν το 1ο δημοτικό σχολείο Αρρένων Βουνακίου όταν τον ρώτησαν γιατί επιτρέπουν να χτίζονται ναοί και όχι σχολεία, είπε: «Στην εκκλησία βούδια μπαίνουν, βούδια βγαίνουν αλλά στα σχολειά βούδια μπαίνουν, διάολοι βγαίνουν». Τελικά αυτό θεμελιώθηκε το 1881 και το 3ο δημοτικό σχολείο Θηλέων λειτούργησε το 1889 στεγαζόμενο στο ναό Αγίας Άννας. Αυτά τα δύο σχολεία συνενώθηκαν και λειτούργησαν ως μικτό 3ο δημοτικό το 1936 που εγκαινιάστηκε το σημερινό κτίριο (το οποίο στεγάζει και το 8ο-στο προαύλιο υπάρχουν το 3ο και το 8ο νηπιαγωγείο). Το 2001 ανεγέρθη μία καινούργια πτέρυγα ενώ εν έτει 2003 εκτελούνται εργασίες αντισεισμικής προστασίας. 5ο Χτίστηκε το 1936 στο Βαρβάσι καλύπτοντας μία εκτεταμένη περιοχή. Το 1995 ανεγέρθη μια καινούργια πτέρυγα. Σε όλα τα χρόνια της λειτουργίας του βοηθήθηκε πολύ από τις εκκλησίες του Αγίου Χαράλαμπου και του Αγίου Λουκά. 6ο Ιδρύθηκε το 1915 ως 1ο Δημοτικό σχολείο Θηλέων και συστεγάστηκε με το προϋπάρχων Ανώτερο Παρθεναγωγείο στο κτίριο του 1904 δίπλα στη Βιβλιοθήκη Κοραή έως το 1930 που έγινε μικτό και ονομάστηκε 6ο Δημοτικό σχολείο. Το 1939 και το 1948 έγιναν επίσημες, γραπτές προσπάθειες οικειοποίησης του κτιρίου και κατάληψης από το Λύκειο Θηλέων με ταυτόχρονη εκδίωξη του 6ου Δημοτικού που απέτυχαν. Βομβαρδίστηκε από αγγλικό αεροσκάφος στις 16/1/1944 στην πλευρά της οδού Αμάντου (το μπάλωμα στον τοίχο είναι ευδιάκριτο) ευτυχώς χωρίς θύματα λόγω του ότι ήταν Κυριακή. Καταστράφηκε η οροφή, όλα τα τζάμια και τα κουφώματα. Το 1985 μετακόμισε στο νέο κτίριο της οδού Πατέρα που ανεγέρθη με κρατική δαπάνη ενώ από το 1986 συστεγάζεται με το 7ο νηπιαγωγείο. 2ο ΒΡΟΝΤΑΔΟΥ Βρίσκεται στην Παναγία Ερειθιανή στο κέντρο του Βροντάδου, εγκαινιάσθηκε το 1913 και έγινε μικτό πριν τον Β’ παγκόσμιο πόλεμο. Συστεγάζεται από το 1970 με το 2ο νηπιαγωγείο Βροντάδου. ΘΥΜΙΑΝΩΝ Ως δημόσιο μονοθέσιο Αρρένων και μονοθέσιο Παρθεναγωγείο ιδρύθηκε το 1914 λειτουργούσε όμως από τουρκοκρατίας. Το σημερινό κτίριο χτίστηκε το 1936 δίπλα στην τεράστια εκκλησία του Αγίου Ευστράτιου. Η νέα πτέρυγα κατασκευάστηκε το 1986. 2ο ΚΑΜΠΟΥ Ιδρύθηκε στα μέσα του 19ου αιώνα ως σχολαρχείο με τις τάξεις 5η και 6η. Οι μικρότερες τάξεις λειτουργούσαν σε διάφορες γειτονιές του Κάμπου. Τα σημερινά κτίρια χτίστηκαν το 1920 και 1921 ενώ το 1930 έγινε μικτό. ΚΑΡΥΕΣ Ιδρύθηκε το 1800 και από το 1900 ως διθέσιο στεγαζόταν στο σημερινό πολιτιστικό κέντρο Καρυών έως το 1970 που ανεγέρθη το νέο κτίριο και λειτούργησε ως τριθέσιο. ΚΑΤΑΡΡΑΚΤΗ Το παλιό σχολείο θεμελιώθηκε το 1889, λειτούργησε ως μονοθέσιο κι έπειτα ως παρθεναγωγείο και δημοτικό σχολείο Αρρένων, υπέστη σημαντικές ζημιές στο σεισμό του 1949 (το μαγειρείο του κατέρρευσε) και το 1957 μετακόμισε στο σημερινό οίκημα. Σήμερα συστεγάζεται μαζί με το νηπιαγωγείο του Καταρράκτη ενώ το παλιό σχολείο χρησιμοποιείται σαν αίθουσα πολιτιστικών εκδηλώσεων από τον Φιλοπρόοδο όμιλο του χωριού. ΛΑΓΚΑΔΑΣ Μέχρι το 1957 που κτίστηκε το σημερινό κτίριο και λειτούργησε ως ανεξάρτητο ήταν παράρτημα του δημοτικού σχολείου Κυδιάντας. Από το 1995 συνενώθηκε με το δημοτικό της Συκιάδας και λειτουργούν σε αυτό η 2α, η 5η και η 6η τάξη. ΛΙΘΙΟΥ Χτίστηκε με δωρεά του Ανδρέα Συγγρού και λειτούργησε ως διθέσιο το 1923. ΜΕΣΤΩΝ Το σχολείο όπως και το κτίριο εγκαινιάστηκε και λειτούργησε το 1927 ως διθέσιο. ΣΥΚΙΑΔΑΣ Ιδρύθηκε το 1909 στο κτίριο που στεγάζεται σήμερα το κοινοτικό γραφείο και μετακόμισε το 1945 στο σημερινό πετρόκτιστο κτίριο ενώ μέχρι το 1957 ήταν παράρτημα του δημοτικού σχολείου Κυδιάντας. Η πρώτη δασκάλα του ήταν η Πηνελόπη Μαυράκη που παρέμεινε μέχρι το 1951. ΨΑΡΩΝ Από το 1912 το σχολείο λειτουργούσε σε διάφορα κτίρια ενώ στο δικό του στεγάστηκε το 1928 ως μικτό διθέσιο. Από το 1970 λειτουργεί και νηπιαγωγείο. Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΑΤΙΑ ΕΝΟΣ ΔΑΣΚΑΛΟΥ ΕΚΕΙΝΗΣ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ Του Γιώργου Χειλά συνταξιούχου δάσκαλου Νοσταλγικά αναμημνήσκεται κανείς ένα παρελθόν γεμάτο ελπίδες για τη ζωή, ένα ξεκίνημα ενθουσιασμού για προσφορά και δημιουργία που προϋπόθεση ήταν τα νιάτα μας γεμάτα ιδανικά και ιδέες για προσφορά στην Παιδεία και στην Πατρίδα, για μια καλύτερη ζωή όταν πρωτοδιοριστήκαμε ως δάσκαλοι. Όταν προκαλούμεθα να μιλήσομε για το παρελθόν τα αισθήματα μας είναι πάντα ανάμικτα από θλίψη και χαρά. Αυτή είναι η πραγματικότητα της ζωής. Περάσαμε άπειρες δυσκολίες στα χρόνια της σχολικής μας σταδιοδρομίας όλα όμως εξιλεώνονται από το επιχρύσωμα της νιότης. Διορίστηκα το 1950 στη Χίο προνομιακά διότι διορισμοί τότε επιτρέπονταν μόνο στη Β. Ελλάδα. Προνομιακά επειδή υπηρέτησα στις πολεμικές επιχειρήσεις. Προϊστάμενος στη Χίο τότε ήταν ο αείμνηστος Κωνσταντίνος Μπάλλας, ένας φωτισμένος ηγέτης και προστάτης των δασκάλων γι’ αυτό η εποχή εκείνη υπήρξε ο Χρυσούς Αιών της εκπαίδευσης στη Χίο και της ανεπανάληπτης εξωσχολικής δράσης μας. Ο Μπάλλας δημιούργησε μια άμιλλα ανεπανάληπτη που μας ανήγαγε σε αναγεννητές της προόδου σε κάθε χωριό. Τα χωριά μας τότε ήταν γεμάτα από κόσμο κι από παιδιά και πλαισιωμένα από δασκάλους που είχαν στενή συνεργασία με τους κοινοτάρχες ενώ προβάλλοντο και αναδεικνύετο η προσφορά τους με βραβεύσεις και επαίνους. Πριν το 1950 η εκπαίδευση σε όλη την Ελλάδα ευρίσκετο σε καθυστέρηση λόγω του εμφυλίου πολέμου, η πολιτική κατάσταση φορτιζόταν από τα επακόλουθα κι εμείς δεχτήκαμε αυτές τις συνέπειες. Ο συνδικαλισμός σε δράση αλλά παρεξηγημένος και διαρκώς διωκόμενος αν και κυριότερη επιδίωξη του ήταν η βελτίωση της ζωής και του έργου του δασκάλου. Είχα γράψει τότε ένα άρθρο στο «Χιακό Λαό» με τίτλο «Ο προϋπολογισμός επτά και ο μήνας έχει εννιά» για να θίξω τη μακαριότητα των κρατούντων για την Παιδεία και αυτό με ενέγραψε στον μαύρο πίνακα. Τότε όποιος σήκωνε φωνή διαμαρτυρίας είχε την τύχη του φακέλου. Και οι χαφιέδες δυστυχώς δεν έλειπαν. Μετά τον επιθεωρητή Μπάλλα ήλθαν στην εξουσία της Δημ. Εκπ/σης Χίου ένα-δυο που μας σταύρωσαν. Στα χρόνια της Χούντας έγινε πίνακας 26 ανεπιθύμητων –και ο υποφαινόμενος μέσα- έργο χαμηλού αναστήματος προϊσταμένου. Η αγανάκτηση μου στο κατακόρυφο για το χαρακτηρισμό του «μη εθνικόφρονος». Αντέδρασα δυναμικά και απέτρεψα και τις περαιτέρω απολύσεις (για τη «Μαύρη λίστα των δασκάλων» βλ. ενότητα «Η Χούντα στα σχολεία»). Εκτός λοιπόν από αυτούς τους ανάξιους η πλειονότης των επιθεωρητών υπήρξαν στυλοβάτες μας. Και δε μπορώ να μην εξάρω την ακεραιότητα και την αμεροληψία του Χιώτη επιθεωρητή Δημητρίου Σκάμαλου που προστάτεψε τον δάσκαλο σ’ όλες τις περιφέρειες που υπηρέτησε. Από το 1965 και μετέπειτα το πνεύμα μας ήταν μαχητικά διεκδικητικό υπέρ των δικαιωμάτων μας. Ζητούσαμε την καλυτέρευση της Παιδείας και έγιναν σκληροί αγώνες για να μας προσέξουν οι κυβερνήσεις. Όμως φθάσαμε στο άλλο άκρο με την κατάργηση της αξιολόγησης των εκπαιδευτικών, κατάσταση απαράδεκτη και άνευ λογικής. Η καθιέρωση της Δημοτικής ήταν επιβεβλημένη αλλά νομίζω ότι ήταν έργο ανεπαρκές και ο χώρος της εφημερίδας δε θα μου επιτρέψει. Γνωρίζει ο κάθε Έλληνας ότι δεν υπάρχουν ελληνικά λεξικά της Ελληνικής πλήρως ενημερωμένα; Οι πνευματικοί ταγοί του Έθνους μας να μην υπερηφανεύονται. Και μια απάντηση του πως αξιολογώ το έργο των τότε σχολείων με το σημερινό: Έγιναν πολλά από τότε. Σχολεία, βιβλία, προγράμματα, επιμορφώσεις δασκάλων κλπ. όμως όλα συνοψίζονται σε ένα: στο ζήλο του δασκάλου που τα καλύπτει όλα. Ας κάμει ο καθένας τη σύγκριση της τότε εποχής με τη σημερινή κι ας δει –όχι μεμονωμένα- σε ποια έκταση και με ποια ιδανικά κινούνται οι εκπαιδευτικοί. Έχω να πω στους αγαπητούς μου συναδέλφους που σήμερα οδηγούν την εκπαίδευση των Ελληνοπαίδων να είναι υπερήφανοι για το έργο τους και να ‘χουν πάντα στη σκέψη τους ότι στα χέρια τους κρατούν τα θεμέλια της κοινωνίας και του Έθνους μας και αυτό το δεύτερο ας μη ξεχνιέται… ΜΠΕΙΤΕ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗΤης Νίτσας Φράγκου συνταξιούχου δασκάλας Στα μέσα της δεκαετίας του ’60 οι νεοδιόριστοι υπηρετούσαν στην αρχή της σταδιοδρομίας τους στα μονοθέσια σχολεία της Βόρειας και Νότιας Χίου, κυρίως στην περιοχή της Αμανής. Δεν είχε καθιερωθεί ακόμη το πενθήμερο και εργαζόμασταν πρωί και απόγευμα. Οι συνθήκες ήταν δύσκολες και οι δάσκαλοι αναγκαζόταν να μείνουν για καιρό μακριά από τις οικογένειες τους λόγω και των κακών συγκοινωνιών. Τα σχολεία θερμαίνονταν με ξυλόσομπες και ξύλα που έφερναν τα παιδιά από το σπίτι τους. Τα παιδιά ήταν πολλά και το μάθημα γινόταν με δυσκολία. Τα βιβλία πλην της Ε’ και ΣΤ’ τάξης ήταν μόνο τα αναγνωστικά. Το Υπουργείο έστελνε ένα πίνακα με διάφορα βιβλία συγγραφέων για τα μαθήματα και ο δάσκαλος μπορούσε να διαλέξει από αυτά για να τα αγοράσουν οι μαθητές. Δεν είχαν όμως όλοι την οικονομική δυνατότητα κι αυτό δυσχέραινε την κατάσταση… Μετά τη διδασκαλία των βοηθητικών μαθημάτων της Δ’ τάξης (Θρησκευτικά, Ιστορία, Γεωγραφία, Πατριδογνωσία και Φυσική Ιστορία), ένας μαθητής της Ε’ ή της ΣΤ’ τάξης έγραφε στον πίνακα τις περιλήψεις των μαθημάτων τους και ο δάσκαλος έκανε μάθημα στις άλλες τάξεις. Με την Πατριδογνωσία τα παιδιά της Γ’ τάξης μάθαιναν τη Χίο με τα χωριά της (βουνά, ποτάμια, κάμπους κτλ.) και τα παιδιά της Δ’ τάξης την Ελλάδα και τους νομούς της. Στην Α’ τάξη μάθαιναν να διαβάζουν και να γράφουν και στη Β’ τάξη μάθαιναν καλά την προπαίδεια. Όσοι μαθητές είχαν δυσκολία στην ανάγνωση και στην αριθμητική έμεναν επιπλέον εκτός του προγράμματος, επειδή δεν είχαν την οικονομική ευχέρεια να κάνουν ιδιαίτερα μαθήματα. Τότε δεν υπήρχαν σχολικά κέντρα και ο δάσκαλος δίδασκε μουσική, γυμναστική, ιχνογραφία και καλλιγραφία με μελανοδοχεία και πένες. Στις ελεύθερες απογευματινές ώρες ο δάσκαλος και οι δύο τελευταίες τάξεις ασχολούνταν με τον σχολικό κήπο. Κάθε Κυριακή πηγαίναμε όλοι μαζί στην εκκλησία ενώ στις σχολικές εορτές τα παιδιά απάγγειλαν ποιήματα και έπαιζαν σκετς. Στην πόλη εργαζόμασταν πιο άνετα. Τα σχολεία ήταν πολυθέσια, ο κάθε δάσκαλος είχε το τμήμα του, οι τάξεις είχαν μεγάλο αριθμό μαθητών και το πρωί τα παιδιά έπιναν το γάλα τους στα συσσίτια. Οι εκδηλώσεις στις σχολικές και εθνικές εορτές και στη λήξη της σχολικής χρονιάς ήταν λαμπρότερες ενώ τον καιρό εκείνο γινόταν και γυμναστικές επιδείξεις στο γήπεδο. Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗ ΝΟΤΙΑ ΧΙΟ Στη Νότια Χίο εκτός από τα τετραθέσια δημοτικά των Νενήτων και της Καλαμωτής και λίγα διθέσια τα περισσότερα ήταν μονοθέσια (με σαφώς περισσότερες ευθύνες και δουλειά μην αφήνοντας στους δασκάλους ελεύθερο χρόνο). Υπήρχε επίσης στο Πυργί ένα εξαθέσιο και ένα μονοθέσιο αντιτραχωματικό (τράχωμα: μεταδοτική ασθένεια των ματιών) που καταργήθηκε το 1974. Συνήθως τα έπιπλα των σχολείων ήταν μία υδρόγειος σφαίρα, η έδρα του δασκάλου πάνω σ' ένα βάθρο, μία τυπική βιβλιοθήκη και τίποτα άλλο. Επιπλέον δεν είχαν φωτισμό, θέρμανση, νερό (ούτε και πόσιμο) και τα περισσότερα για τουαλέτα χρησιμοποιούσαν τα ερείπια από το σεισμό του 1881. Ήταν αυτοσυντηρούμενα και η εξεύρεση οικονομικών πόρων ήταν ευθύνη του δασκάλου. Ο δάσκαλος είχε μεγάλο κύρος και σε όλες τις εκδηλώσεις είχε την πρωτοκαθεδρία. Ήταν παιδονόμος στο χωριό ενώ τις Κυριακές συνήθως ήταν καλεσμένος σε κάποιο σπίτι για φαγητό όχι απαραίτητα κηδεμόνα μαθητή. Στα νοτιόχωρα παρά τη φτώχεια όλα τα παιδιά πήγαιναν σχολείο πλην ελαχίστων και ακραίων περιπτώσεων. Ήταν αναγκασμένα όμως να γράφουν με τα μολύβια ως τον τελευταίο πόντο χρησιμοποιώντας ένα καλαμάκι. Αντί τσάντας έβαζαν τα βιβλία σε σακούλια ή σε ρούχινες τσάντες φτιαγμένες από χασέ και δεν πήγαιναν εκδρομές όπως τα σχολειά της χώρας. Προχωρούσαν ξυπόλητοι και τα παπούτσια τα φορούσαν στο σχολείο ενώ η κατάσταση χειροτέρευε όταν πήγαιναν στο Γυμνάσιο και διένυαν καθημερινά την απόσταση ως την Καλαμωτή (παλιότερα κατέβαιναν καθημερινά στη Χώρα). Εξαιτίας της πείνας και της δίψας κάποια παιδιά λιποθυμούσαν καθώς περπατούσαν κι όταν έβρεχε όμως έχοντας κι αέρα και δε μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν ομπρέλες, πήγαιναν στο σχολείο φορώντας ένα τρίχινο τσουβάλι στο κεφάλι ενώ το καλοκαίρι η άσφαλτος όπου υπήρχε έκαιγε. Άμα τύχαινε να περνάει λεωφορείο και τους έπαιρνε δωρεάν, τα μεσημέρια που τους έφερνε πίσω είχαν την υποχρέωση να γεμίζουν με χαλίκι τις λακκούβες του δρόμου που ήταν γεμάτες με νερό. Το κάθε κεφαλοχώρι είχε το δικό του ιδιωτικό λεωφορείο που έκανε καθημερινά δρομολόγια και περνούσε από τα μικρότερα χωριά δύο ή μία φορές την εβδομάδα ενώ από κάποια άλλα όπως η Παγίδα, το λεωφορείο δεν περνούσε καθόλου. Άλλη λύση προς αποφυγή της πεζοπορίας όταν άρχισαν να υπάρχουν κάποια αυτοκίνητα, ήταν η βοήθεια συγχωριανών που ήθελαν να πάρουν άμμο από την παραλία της Κώμης. Κουβαλούσαν το βράδυ την άμμο και εκείνοι τους πηγαινόφερναν στο σχολείο. Το περπάτημα μέσα απ' τα χωράφια έδινε την ευκαιρία στην πείνα να βουτήξει καρπούς και την επόμενη μέρα ερχόταν και η καταγγελία στο σχολειό. Τα παιδιά όμως λόγω των κακών συνθηκών δεν έρεπαν τόσο πολύ προς την απειθαρχία όπως στην πόλη και οι αποβολές αν και το ίδιο αυστηρές, εν τούτοις ήταν λιγότερες. Και για να μπορούν να έχουν μία εστία μόρφωσης στην περιοχή τους, έπρεπε να πληρώνουν οι ίδιοι τους καθηγητές. Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΧΙΟ Στη Βόρεια Χίο η φτώχεια ήταν μεγαλύτερη σε σημείο που θα μπορούσαμε να πούμε ότι σε ζωτικά θέματα (π.χ. διατροφή, βιβλία, γραφικά υλικά, θέρμανση) ήταν σχεδόν είκοσι χρόνια πίσω και από τη Νότια Χίο. Τα σχολεία ήταν κυρίως μονοθέσια και το μόνο τριθέσιο ήταν της Βολισσού. Τα χωριά δεν είχαν ηλεκτρικό, οι πρώτες ύλες έφταναν δύσκολα από την πόλη ενώ δεν υπήρχαν ούτε καν ψυγεία του πάγου που υπήρχαν στη Νότια Χίο από το '60 και μετά. Ο δάσκαλος πολλές φορές έμενε μέσα στο σχολείο και οι χωρικοί τον φιλοξενούσαν για φαγητό -αν ήθελε φυσικά- με καθημερινές βάρδιες. Το κρέας ήταν σπάνιο και η μπακαλιαρόσουπα άφθονη. Τα Χριστούγεννα και το Πάσχα όλοι οι γονείς του πρόσφεραν το δώρο τους από το υστέρημα τους: μισό κιλό σιτάρι, ένα κεφάλι τυρί, ένα μπουκάλι λάδι… Οικοτροφείο είχε μόνο το Γυμνάσιο της Βολισσού όπου κάθε εβδομάδα αναλάμβαναν δύο μητέρες να μαγειρεύουν. Από τα μέσα της δεκαετίας του '60 κι έπειτα που παρείχε τρόφιμα η πολιτεία, το φαγητό στα υπόλοιπα σχολεία κάθε μέρα το έφτιαχνε μία μητέρα. Διέξοδος για περαιτέρω σπουδές ήταν το Τάγμα του Αγίου Παντελεήμονα που αναλάμβανε τη σίτιση και τη διαμονή άπορων και καλών μαθητών οι οποίοι σπούδαζαν στο Γυμνάσιο του Βροντάδου. Μ' αυτόν τον τρόπο κατόρθωσαν να τελειώσουν το Γυμνάσιο πολλοί από τα βορειόχωρα και ειδικά από την ανατολική Αμανή. Οι δρόμοι έφταναν μέχρι τη Βολισσό. Πέρα από τη Βολισσό οδικά επικρατούσε το χάος. Οι εκπαιδευτικοί και ειδικά όσοι ήταν από τη Νότια Χίο επέστρεφαν στα σπίτια τους Χριστούγεννα, Πάσχα και καλοκαίρι. Στις απομακρυσμένες περιοχές όπως το Μελανιός δεν υπήρχε οδική πρόσβαση όμως γύρω στο ’60 και μετά απόκτησαν την πολυτέλεια να τους επισκέπτεται το λεωφορείο μία φορά την εβδομάδα. Πολλοί Χιώτες νεοδιόριστοι στη Βόρεια Χίο ανέβαιναν για πρώτη φορά το Αίπος και θαμπώνονταν από την ομορφιά των δασών της. Όλα τα βουνά ήταν γεμάτα με δάση τόσο πολύ που αν έμπαινες μέσα δε μπορούσες να βγεις. Στα μέσα της δεκαετίας του ’60 όσοι δάσκαλοι είχαν δίκυκλα της εποχής ταξίδευαν παρέα και είχαν βαπτιστεί -μεταξύ τους- με επισκοπικά ονόματα: ο Σιδηρούντος Στυλιανός, ο Ποταμιάς Μιχαήλ, ο Αγίου Γάλακτος Νικόλαος, ο Διευχών Χριστόφορος, ο Πιτυούντος Γεώργιος κ.α. Το Σάββατο το μεσημέρι επέστρεφαν στη Χώρα και τη Δευτέρα τα χαράματα έδιναν ραντεβού στο Αίπος για να ανεβούν μαζί στο Γολγοθά… Στη γραμμή για το συσσίτιοΤα συσσίτια τα οργάνωνε η Μητρόπολη, επιφανείς Χιώτες με χορηγίες, ο Ερυθρός Σταυρός και η Αμερικάνικη εταιρεία URA (έδινε και μεταχειρισμένα αμερικάνικα ρούχα που τα μοίραζαν οι ενορίες) όπου προσφερόταν για πρωινό στους μαθητές κυρίως των δημοτικών σχολείων (Για περίπου 5 χρόνια εφαρμόστηκαν και στα Γυμνάσια) και κυρίως της πόλης όπως και στις φτωχές γειτονιές, γάλα σε σκόνη (ο κάθε μαθητής έφερνε ένα τσίγκινο ποτηράκι-όταν διαμαρτύρονταν χτυπούσαν όλοι μαζί τα τσίγκινα ποτηράκια) και σταφιδόψωμο (κάποιες περιόδους δινόταν και μεσημεριανό). Αργότερα προσφερόταν κατά καιρούς ένα μεγάλο κομμάτι κίτρινο τυρί, ζάχαρη, τετράκιλες κονσέρβες με κορν-μπηφ (σπανίως), κουρπάς (λιωμένο σιτάρι-σαν τραχανάς) ή άλλα προϊόντα. Επίσης τρόφιμα μοίραζε η Νομαρχία έως το 1961, τα οποία αγοραζόταν από χρήματα του σχεδίου Marshall. Τα συσσίτια της Εκκλησίας με έξοδα της Ιεράς Μητροπόλεως Χίου τελούνταν στο Ναό του Χριστού, στην οδό Μητροπολίτου Παύλου, όπου σιτίζονταν καθημερινά περίπου 100 άποροι μαθητές από διάφορα σχολεία. Το μαγείρεμα, το στρώσιμο και ο καθαρισμός γινόταν από ιερείς αντίθετα από ότι συνήθως που το έκαναν οι σαρώτριες. Οι αναφορές για την υπόλοιπη Χίο αν είχαν συσσίτια ή όχι και γενικά για τα συσσίτια είναι συγκεχυμένες. Σίγουρα υπήρξαν στον Βροντάδο, στον Κάμπο και στη Βολισσό. Συνέβαιναν συχνά κλοπές τροφίμων από τα μέλη των επιτροπών με αποτέλεσμα άλλες περιοχές να μην παίρνουν τρόφιμα. Τα συσσίτια ήταν μεγάλη ανακούφιση για τον πληθυσμό ενώ κάποια φτωχά παιδιά κρατούσαν το μισό τους σταφιδόψωμο για το μικρό τους αδελφάκι στο σπίτι.
Αναφέρεται επίσης για το έτος 1949-'50 ότι οι "μισοί μαθηταί δεν έτυχαν του ευεργετήματος τούτου, καίτοι είχον σοβαράν ανάγκην, λόγω της πτωχείας της νήσου". Να διευκρινίσουμε ότι οι συμμετέχοντες μαθητές δεν αποτελούν και το σύνολο των μαθητών. ΤΙΜΩΡΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝΤο σχολείο εκτός των άλλων προφύλασσε τα παιδιά από κάποιες άσχημες καταστάσεις. Η νομοθεσία σε εκείνες τις δύσκολες εποχές δρούσε με αληθινή στοργή, δίνοντας μία ευκαιρία στο ανήμπορο να διεκδικήσει τα δικαιώματα του και καταδικασμένο από την κοιλιά της μάνας του παιδί. Ιδού οι τιμωρίες που επέβαλλε η Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση την περίοδο 1949-1960 σε γονείς:
Εκμετάλλευση τέκνων σημαίνει ότι οι γονείς λόγω φτώχιας δεν έστελναν τα παιδιά τους σχολείο, τα εξανάγκαζαν να δουλέψουν και εισέπρατταν τα κέρδη τους ή τον κόπο τους. Τα κορίτσια τα έστελναν υπηρέτριες και τα αγόρια "κοπέλια" ή τα χρησιμοποιούσαν στα χωράφια. Αναφέρονται μία περίπτωση το 1955-'56 και άλλη μία το 1958-‘59 όπου εξανάγκαζαν τα παιδιά τους να ζητιανεύουν και άρπαζαν την επαιτεία τους. Δεν εξηγούνται οι διαφορές που προκύπτουν στις χρονιές ’52-’53, ’56-’57, ’57-’58 μεταξύ των τιμωρημένων κηδεμόνων και του αθροίσματος των παιδιών τους. Διαφορά ανθρώπου από άνθρωπο: Ο πίνακας που δημοσιεύουμε προέρχεται από έρευνα στις εκθέσεις δύο επιθεωρητών. Ο ένας ήταν κατά των προστίμων θεωρώντας ότι στρέφει τους πολίτες εναντίον του κράτους ενώ ο άλλος πίστευε ότι ο νόμος είχε πολύ χαμηλό όριο προστίμου, πολλαπλασίαζε πολλάκις τα ποσά και πίεζε τους εκάστοτε διευθυντές των υπεύθυνων ταμείων να τα εισπράξουν. ΤΑ ΓΥΜΝΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΡΕΝΩΝ ΧΙΟΥ Η Μεγάλη Σχολή της Χίου ιδρύθηκε το έτος 1792, καταστράφηκε στη Σφαγή του 1822, λειτούργησε πάλι το 1838, πήρε τον τίτλο του Γυμνασίου το 1863, ξανακαταστράφηκε στο σεισμό του 1881 για να επαναχτιστεί το 1885 και να δεχθεί σημαντική ανακαίνιση μετά την πυρκαγιά του 1929. Το Γυμνάσιο Χίου μετονομάσθηκε σε Γυμνάσιο Αρρένων Χίου, όταν ιδρύθηκε το Γυμνάσιο Θηλέων Χίου το 1936. Το 1964 και σύμφωνα με το νόμο για όλα τα Γυμνάσια χωρίστηκε σε τριτάξιο Α' Γυμνάσιο Αρρένων και τριτάξιο Λύκειο Αρρένων. Το 1967 με την επιβολή της Χούντας συνενώθηκε ξανά σε εξατάξιο Γυμνάσιο Αρρένων. Διασπάστηκε εκ νέου το 1977 σε τριτάξιο Γυμνάσιο Αρρένων και τριτάξιο Λύκειο Αρρένων το οποίο το 1979 όταν μετατράπηκαν όλα τα σχολεία σε μικτά, μετονομάστηκε σε 1ο Λύκειο Χίου. ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΘΗΛΕΩΝ ΧΙΟΥ Σαν εξατάξιο Γυμνάσιο Θηλέων Χίου ιδρύθηκε το 1936 όταν καταργήθηκε το «Ανώτερον Παρθεναγωγείον» και στεγαζόταν παραπλεύρως της βιβλιοθήκης Κοραή, στο κτίριο πίσω από το άγαλμα του μεγάλου Χιώτη λόγιου που κτίστηκε το 1904. Το 1955 μεταστεγάστηκε στο κτίριο όπου βρίσκεται έως σήμερα ενώ το 1959 και το 1969 χτίστηκαν καινούργιες πτέρυγες. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΧΙΟΥ Ιδρύθηκε το 1905 λειτουργώντας στα υπόγεια του Αρρένων και μετακόμισε στο δικό της κτίριο το 1930 που η μορφή του, λόγω έλλειψης χώρου, άλλαξε ριζικά το 1968 καταστρέφοντας τα προπύλαια, τα μπαλκόνια και την εντυπωσιακή του εμφάνιση και προσθέτοντας νέες αίθουσες ενώ το 1977 ξεριζώθηκαν και οι ωραίοι της κήποι. Το 1961 μετατράπηκε σε Οικονομικό Γυμνάσιο, το 1969 οι τρεις τελευταίες σε Οικονομικό Λύκειο ενώ οι υπόλοιπες ονομάστηκαν 3ο Γυμνάσιο, το 1974 σε Τ.Ε.Λ. και το 1998 σε Τ.Ε.Ε. ΓΥΜΝΑΣΙΑΚΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΛΙΣΣΟΥ Ιδρύθηκε το 1915 ως διτάξιο Ελληνικό Σχολείο. Το επόμενο έτος μετατράπηκε σε Ημιγυμνάσιο και λειτούργησε έως το 1937. Ως εξατάξιο Γυμνασιακό παράρτημα του Αρρένων Χίου ιδρύθηκε το 1959. Συστεγάζεται με το δημοτικό σχολείο Βολισσού. ΑΝΔΡΕΑΔΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΒΡΟΝΤΑΔΟΥ Ιδρύθηκε το 1941 λειτουργώντας ως γυμνασιακό παράρτημα του Γυμνασίου Αρρένων με τέσσερις τάξεις έως το 1956 όταν έγινε ανεξάρτητο εξατάξιο. Ήταν μικτό όπως όλα τα Γυμνάσια εκτός πόλεως. Το 1962 μετατράπηκε σε Ναυτικό Γυμνάσιο ενώ το 1961 κατασκευάστηκε γήπεδο πίσω από τα κτίρια και το 1965 ανεγέρθη μία νέα μεγάλη πτέρυγα (Η νέα μεγάλη πτέρυγα κατεδαφίστηκε πριν μερικά χρόνια λόγω κακοτεχνιών). ΓΥΜΝΑΣΙΑΚΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΑΛΑΜΩΤΗΣ Ιδρύθηκε ως μονοτάξιο Ημιγυμνάσιο το 1922 και λειτούργησε σαν διτάξιο έως το 1933. Λειτούργησε πάλι το 1950 ως τριτάξιο γυμνασιακό παράρτημα του Αρρένων, το 1953 μετατράπηκε σε εξατάξιο και το 1962 ανεξαρτητοποιήθηκε. Στεγαζόταν σε οίκημα της Μορφωτικής Ενώσεως Καλαμωτής και στο Δημοτικό σχολείο έως τις αρχές του 1951 που παραδόθηκε το κτίριο. ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΛΙΜΑΣΙΑΣ Λειτούργησε για πρώτη φορά το 1967 ως μικτό γυμνασιακό παράρτημα του Γυμνασίου Αρρένων, στεγαζόμενο στο Δημοτικό σχολείο του χωριού. Ο Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων του παραρτήματος Καλλιμασιάς αγόρασε ένα οικόπεδο τεσσάρων στρεμμάτων που μαζί με ένα οικόπεδο δύο στρεμμάτων που παραχώρησε το Δημοτικό σχολείο, είναι η γη που χτίζεται το κτίριο του Γυμνασίου. ΛΙΒΑΝΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΡΔΑΜΥΛΩΝ Χτίσθηκε στον Κάμπο των Καρδαμύλων το 1918 και λειτούργησε ως ημιγυμνάσιο έως το 1924 όπου μετατράπηκε σε Γυμνάσιο. Στη διάρκεια όλων των χρόνων της λειτουργίας του δέχθηκε πλήθος δωρεών από ντόπιους εφοπλιστές κυρίως. Από το σεισμό του 1949 υπέστη ζημιές ύψους 100.000.000 δραχμών της εποχής. Το 1961 μετατράπηκε σε Ναυτικό Γυμνάσιο με ναυτικά μαθήματα, βάρκες και έμφαση στην κολύμβηση, κωπηλασία, ιστιοπλοΐα. ΝΑΥΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΟΙΝΟΥΣΣΩΝ Ιδρύθηκε το 1948 λειτουργώντας ως γυμνασιακό παράρτημα του Γυμνασίου Αρρένων και το 1954 μετατράπηκε σε ανεξάρτητο Ναυτικό Γυμνάσιο. Η ύπαρξη του ήταν μεγάλο επίτευγμα για το μικρό νησί και ανέπτυξε περισσότερο την ήδη αναπτυγμένη ναυτική παράδοση του τόπου. Η λειτουργία του δημιούργησε τις κατάλληλες συνθήκες για να ιδρυθεί στις Οινούσσες το 1965 η Σχολή Εμποροπλοιάρχων και προστάτευσε το νησί από την ερήμωση λόγω της εσωτερικής μετανάστευσης. Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΤΟΤΕ ΚΑΙ Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΗΜΕΡΑΤου Παύλου Καλογεράκη Διευθυντή Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Από την τότε εκπαίδευση , όταν ήμουν μαθητής, λίγα πράγματα μένουν τα ίδια. Κάποια διδακτήρια αλλά και οι διδακτικές αρχές. Μένει ακόμα η αγωνία για τη βαθμολογία στα τρίμηνα, το άγχος των εξετάσεων μα και ο νεανικός παλμός και η αισιοδοξία. Πάντα για ένα καλύτερο μέλλον. Το τότε το βλέπω με τα μάτια του μαθητή. Το τώρα από τη θέση του δασκάλου. Τα μάτια δακρύζουν όταν σκέπτεσαι με γλυκύτητα εκείνες τις εποχές και ας ήταν δύσκολες: Τα σχολικά βιβλία που τα είχε και ο μεγάλος αδελφός, τη γομολάστιχα που κρατούσαμε χρόνια την ίδια, τα συσσίτια στο μεγάλο διάλειμμα, ο δάσκαλος με τη βέργα που όμως μοιραζόταν την οικογενειακή αγωνία στις εισαγωγικές του Γυμνασίου. Οι παλαιοί συμμαθητές που δεν φάνηκαν στη φετινή τάξη είτε γιατί έπιασαν δουλειά ή γιατί δε μπόρεσαν να συνεχίσουν. Τα τμήματα με 40 και πάνω μαθητές, οι καθηγητές με τις 36 ώρες διδασκαλίας την εβδομάδα. Σκληρή δουλειά με αυταπάρνηση όμως και αγάπη. Ο Γυμνασιάρχης που ήλθε από άλλο τόπο παίρνοντας προαγωγή. Ο επιθεωρητής, που τον φοβόταν και οι πέτρες. Ο σύλλογος των καθηγητών που για εμάς τότε ήταν μια απόμακρη υπόθεση. Ο προσωπικός τους αγώνας όμως για προαγωγή ήταν έκδηλος. Στο σχολείο με τα πόδια… Ίσως και με ένα ποδήλατο. Όση και αν ήταν η απόσταση. Στο λεωφορείο όρθιοι γιατί το σωστό είναι να δίνεις την θέση σου στον μεγαλύτερο. Στη σχολική τσάντα τυλιγμένες σε νάιλον δυο φέτες ψωμί με τυρί. Η απαιτούμενη σοβαρότητα του καθηγητή ντυμένη με μάλλον φθαρμένα ρούχα. Τα αστεία στην τάξη, από τους συνήθεις ύποπτους, – χοντρά ή όχι – για την εκδήλωση και την εκτόνωση της νεανικής ορμής. Άλλοι καθηγητές τα άντεχαν, άλλοι επιβαλλόταν, κάποιοι υπέφεραν. Οι πραγματικοί δάσκαλοι μας συνέπαιρναν, οι αδιάφοροι μας απωθούσαν. Οι τιμωρίες, αρκετές φορές, σκληρές. Ο σεβασμός ανάμικτος με φόβο. Λίγος ο χώρος για ανταλλαγή απόψεων καθηγητών και μαθητών. Σήμερα αντιθέτως έχομε σε κάποιες περιπτώσεις ξεπεράσει, δυστυχώς, τα όρια. Στο μάθημα για εξέταση πολλές φορές αλφαβητικά γιατί τους δεκάδες μαθητές που είχε ο διδάσκων έπρεπε να τους «δει» όλους από λίγο. Φροντιστήρια δεν υπήρχαν και έτσι δούλευε το λογικό σκληρά. Η δημιουργική κρίση. Σημαντικότατη ειδοποιός διαφορά με τα σημερινά δεδομένα. Κάποτε και αντιγραφή των ασκήσεων στο διάλειμμα από τον «καλό» της τάξης. Το διδακτικό υλικό και ο εξοπλισμός των σχολείων λίγος. Διδακτέα ύλη, όσο βγει. Αγώνας για να περάσεις την τάξη, αγώνας και στην κορυφή μεταξύ συμμαθητών για τη «σημαία». Οι τελευτές τάξεις απαιτητικές. Να σπουδάσεις γιατί αλλιώς θα «ξεμείνεις». Και όσοι τα κατάφερναν για το Πανεπιστήμιο ήταν καλοδουλεμένο ατσάλι. Φυσική επιλογή βλέπεις! Όμως και οι μαθητές από τα χωριά με τις λιγότερες ευκαιρίες τα κατάφερναν μια χαρά. Πάντα υπήρχε και η εναλλακτική λύση του μπάρκου βέβαια. Οι κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες ήταν βλέπετε αρκετά εμφανείς και δυσκολοξεπέραστες. Ο κινηματογράφος ήταν τότε ένα πολύ επικίνδυνο σπορ! Ποδόσφαιρο στις αλάνες με τα μπαλωμένα πανταλόνια. Κάποια πάρτι σε σπίτια για πολύ ελάχιστους, δαχτυλοδειχτούμενους. Κυρίως μέναμε με τις φευγαλέες ματιές του άλλου φύλου στις συναντήσεις της Απλωταριάς.. Σχολεία αρρένων, θηλέων βλέπεις! Τα καλοκαίρια δουλειά για κάποιο χαρτζιλίκι. Τώρα τα πράγματα στην εκπαίδευση – το βλέπομε άλλωστε - είναι διαφορετικά. Οι δυσκολίες όμως και οι απαιτήσεις της ζωής παραμένουν έστω και εάν δεν παρουσιάζονται έντονες μέσα στα λαμπερά χρώματα της σημερινής ευδαιμονιστικής μας ζωής. Οι καθηγητές πιο προσιτοί, με περισσότερα διδακτικά όπλα, με πιο άνετο ωράριο, με πολλές δυνατότητες και ευκαιρίες για καλή διδασκαλία λόγω του εμπλουτισμού του σχολείου με εξοπλισμό και διδακτικό υλικό. Τα σχολικά τμήματα πολύ μικρότερα και η χρήση εργαστηρίων σε καθημερινή σχεδόν βάση. Η επιστημονική κατάρτιση πολύ καλύτερη, πλατύτερη και πολύπλευρη. Αναμφίβολα παραμένει ακόμα το μεγάλο ζητούμενο της επιμόρφωσης, κυρίως στον παιδαγωγικό τομέα. Οι μαθητές σήμερα πηγαίνουν στο σχολείο εποχούμενοι. Με διαφορετικό ντύσιμο σχεδόν κάθε μέρα και με αξιόλογο χαρτζιλίκι. Η Πολιτεία τους προσφέρει αρκετά αγαθά τα οποία και με δική μας ευθύνη δεν εκτιμούν όσο θα έπρεπε. Τους λείπει λίγο ο σεβασμός προς τους μεγαλύτερους που πιθανόν δεν τον... «εμπνέουμε» και εμείς οι δάσκαλοι. Έχουν όμως το θάρρος της γνώμης τους. Είναι περισσότερο κοινωνικοποιημένοι αλλά όχι ψημένοι με τη ζωή. Μπορούν να οραματίζονται και αυτό είναι παρήγορο. Είναι βέβαιο ότι έχουν πολύ περισσότερες γνώσεις από όσες εμείς τότε και άλλο τόσο βέβαιο είναι ότι δεν έχουν μάθει να χρησιμοποιούν τη δημιουργική κρίση. Των δασκάλων φταίξιμο. Οι ευκαιρίες σε όλους αρκετές αν και είναι δύσκολο να γίνουν ίσες. Η λειτουργία του συλλόγου καθηγητών και του σχολείου γενικότερα είναι διαφανής και δημοκρατική. Οι εκπαιδευτικοί παράγοντες, καθηγητές , γονείς και μαθητές συνεργάζονται σε ένα πολύ καλύτερο πλαίσιο. Οι κοινωνικές ανισότητες λειαίνονται. Είναι όμως πολύ δύσκολο να πούμε το ίδιο και για τις οικονομικές. Η εκπαίδευση σήμερα έχει χάσει αρκετά τον χαρακτήρα της Παιδείας. Είναι ένα από τα σημαντικά μείον που της καταμαρτυρούν και είναι αλήθεια. Πρέπει ακόμα να φροντίσει να απομακρυνθεί γρήγορα από τον συνεχιζόμενο εναγκαλισμό του «παπαγαλισμού». Έχει όμως δυναμισμό και πολλά στηρίγματα κάθε μορφής και έτσι μπορεί να προχωρήσει σε δρόμους απελευθέρωσης των πρωτοβουλιών των δασκάλων και της νεανικής σκέψης. Για ένα ελπιδοφόρο αύριο των παιδιών μας. ΚΑΛΥΤΕΡΟΙ ΟΙ ΤΟΤΕ Ή ΟΙ ΤΩΡΑ;! Κυκλοφορεί η άποψη ότι παλιότερα οι μαθητές ήταν εξυπνότεροι ή έβγαιναν καλύτεροι, σε συνοδεία με το ακλόνητο επιχείρημα ότι όλοι οι απόφοιτοι ακολουθούσαν ένα σπουδαίο επάγγελμα. Θέσαμε τη σχετική ερώτηση λοιπόν στον διευθυντή της Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης κ. Καλογεράκη και η απάντηση ήταν η εξής: «Παλαιότερα αρκετοί δεν πήγαιναν στο σχολείο και στη συνέχεια αρκετοί σιγά-σιγά τα παρατούσαν. Στο τέλος παρέμεναν μόνο όσοι ήθελαν να σπουδάσουν με αποτέλεσμα να είναι λίγοι και συνήθως επιτυχημένοι. Τώρα σχεδόν όλοι τελειώνουν το Γυμνάσιο και οι περισσότεροι το Λύκειο με αποτέλεσμα να μειώνεται το ποσοστό (και όχι ο αριθμός που είναι μεγαλύτερος) των επιτυχόντων, έχοντας όμως καταπολεμηθεί στο έπακρο ο αναλφαβητισμός. Ακόμη και οι άνθρωποι των χαμηλότερων επαγγελμάτων μπορούν να αντιμετωπίσουν καλύτερα κάποιες καταστάσεις. Και βέβαια υπάρχει το πρόβλημα ότι δεν υπάρχουν οι ίδιες ευκαιρίες που υπήρχαν τότε για τους απόφοιτους των Α.Ε.Ι.».
Ο κ. Καλογεράκης έδωσε ένα υποθετικό σχηματικό παράδειγμα σε πίνακα:
Ένας θρύλος της Χιώτικης Παιδείας, ο κ. Μαρμαρινός, δε διαφώνησε με τα προηγούμενα, όμως υποστηρίζει ότι οι τότε έδιναν στις σχολές έχοντας να διαβάσουν όλη την ύλη των μαθημάτων και όχι μόνο του τελευταίου έτους, την οποία διδασκόταν από τα σχολεία που τα πίεζαν οι επιθεωρήσεις και δεν είχαν φροντιστηριακή βοήθεια εκτός από τις τελευταίες μέρες. Οι δυσκολίες ανάγκαζαν τους μαθητές να βρουν διεξόδους με αποτέλεσμα να γίνονται καλύτεροι. «Το 1981 διώχθηκαν οι επιθεωρητές επειδή είχαν προσληφθεί από τη Χούντα και το 1982 που προτάθηκαν οι νέοι επιθεωρητές η ΟΛΜΕ αντέδρασε και έκτοτε καταργήθηκαν οι επιθεωρήσεις. Οι σημερινοί γονείς πληρώνουν φόρους για να πάνε τα παιδιά τους στο σχολείο και, επειδή δεν υπάρχει έλεγχος, φροντιστήριο για να μάθουν γράμματα. Αποτέλεσμα είναι να μην κάνουν άλλα παιδιά, να αυξάνεται η υπογεννητικότητα και οι Έλληνες να πεθαίνουν πριν γεννηθούν. Οι σημερινοί καθηγητές πάνε στο σχολείο το πρωί για να ξεκουραστούν και να δουλέψουν στο φροντιστήριο το απόγευμα». Βγάλτε τα συμπεράσματα σας… ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΔΑΠΑΝΕΣ ΤΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ Ενδεικτικός για τούτη την ενότητα είναι ο προϋπολογισμός της Εμπορικής Σχολής Χίου για τη σχολική χρονιά 1952-53 που ψηφίστηκε στις 30 Μαΐου 1952 (Παραθέτουμε προϋπολογισμό διότι δεικνύει όλους τους πιθανούς πόρους και όλες τις πιθανές δαπάνες).
ΚΑΤΟΝΟΜΑΣΙΑ ΕΣΟΔΩΝ 1) Έτι τόκων των καταθέσεων και ομολογιών σχ. ταμείου δρχ. 700.000 2) Έτι κληροδοτημάτων και δωρεών προς το σχ. ταμείον δρχ. 5.000.000 3) Έτι σχολικών εορτών αγορών και θεατρικών παραστάσεων δρχ. 1.000.000 4) Εξ υποχρ. εισφορών των μαθητών Μ. Εκπαιδεύσεως δρχ. 9.000.000 5) Εξ εισφορών Δήμων και Κοινοτήτων δρχ. 2.000.000 6) Έτι χορηγίας του κράτους προς ενίσχυση του σχολ. ταμείου δρχ. 15.000.000 7) Εκ μισθωμάτων κτημάτων δρχ. 10.000.000 8) Υπόλοιπου χρήσεως 1951-52 δρχ. 65.000.000
Ήτοι σύνολον δραχμαί 107.700.000 ΚΑΤΟΝΟΜΑΣΙΑ ΕΞΟΔΩΝ 1) Δια την συντήρησιν και επισκευήν του διδακτηρίου δρχ. 80.000.000 2) Δια την προμήθειαν επίπλων και σκευών και την συντήρησιν των δρχ. 3.000.000 3) Δια την προμήθειαν γραφικής ύλης και ειδών γραφείου δρχ. 1.700.000 4) Δια την θέρμανσιν, καθαριότητα, φωτισμού και έξοδα χημείου δρχ. 2.000.000 5) Δια την συντήρησιν σχολικού κήπου και γυμναστηρίου δρχ. 3.500.000 6) Δια τον πλουτισμόν της σχολικής βιβλιοθήκης δρχ. 1.500.000 7) Δια την ενίσχυσιν των μαθητικών συσσιτίων δρχ. 1.000.000 8) Δια την προμήθειαν διδακτικών οργάνων και την συντήρησιν των δρχ. 3.000.000 9) Δια την παροχήν εις απόρους μαθητάς βιβλίων, γραφικής ύλης, ενδυμάτων κ.λ.π. δρχ. 500.000 10) Δια την εκτέλεσιν εκδρομών των μαθητών δρχ. 1.500.000 11) Δι' Έξοδα μνημοσύνου ευεργετών Σχολής δρχ. 800.000 12) Δι' έξοδα γραφείου Γεν. Επιθεωρήσεως δρχ. 300.000 13) Δια συντήρησιν κτημάτων (επισκευαί, δικηγ. αμοιβαί, οδοιπορικά) δρχ. 1.500.000 14) Υπέρ Οργανισμού μαθητικής προνοίας &n |